Back

ⓘ Anakronizm




Anakronizm
                                     

ⓘ Anakronizm

Anakronizm, herhangi bir olay ya da varlığın içinde bulunduğu zaman dilimi ile kronolojik açıdan uyumsuz olması. Özellikle edebiyat ve sanatta genellikle eserin geçtiği tarihi döneme ait olmayan varlıkları ve uygulamaları belirtmek için kullanılır.

Yunancadaki "karsısında" anlamına gelen ανά ile "zaman" anlamına gelen χρόνος kelimelerinin birlestirilmesiyle olusturulan kavram, Türkçeye Fransızca anachronisme sözcüğünden geçmistir.

Köse yazarı Emre Aköz, herhangi bir seyin, kasıtlı veya kasıtsız olarak, baska bir tarihe tasınması demek olan ve bilgi hatalarından çok, dönemler arasındaki zıplamalar anlamına gelen Yunanca kökenli "Anakronizm" sözcüğüne Türkçe bir karsılık bulabilmek için okuyucuları arasında bir sorusturma baslattı, bu arada kendisi de zaman-bozum sözcüğünü önerdi.

                                     

1.1. Örnekler Sinema

  • 1987 yapımı Alex Cox filmi Walkerın konusu 1850lerde geçmesine rağmen filmin çekildiği yıllarda Nikaraguada yasanan benzer olaylara dikkat çekmek için bilerek anakronizme basvurulmustu. Acid Western türündeki bu filmde 1850lerin dekorunda zaman görüntüye o yıllarda olmaması gereken Marlboro sigarası paketi, Coca Cola sisesi, Zippo çakmak, Newsweek dergisi vb girer, hatta birdenbire bir Mercedes otomobil ve helikopter ortaya çıkıverir.
  • 1999 Türkiye yapımı tarihsel parodi filmi Kahpe Bizansta taraflar bir kalenin burcunda kılıçlarla kıyasıya bir mücadele içindeyken üzerlerinden uçak geçer. Oysa uçak Doğu Romanın çöküsünden yüzlerce yıl sonra icat edilmistir. Yine bilerek basvurulan bu anakronizm mizah amaçlıdır.
  • Don Siegelın Türkiyede El Torida adıyla gösterilen "Two Mules for Sister Sara" adlı 1971 yapımı filminde Clint Eastwoodun bolca kullandığı bir patlayıcı olan dinamit, filmin konusunun geçtiği yıllarda 1861-1866 henüz kullanıma sunulmamıstı. Isveçli kimyager Alfred Nobel dinamiti 1866da icat etmis, 1867de de patentini almıstı. Filmde dinamitin adı da zikrediliyordu. Oysa isim patenti de bulus patentiyle aynı anda alınmıstı.
                                     

1.2. Örnekler Televizyon

  • TV dizisi Muhtesem Yüzyılda olaylar 1520 ilâ 1566 yılları arasında geçmesine rağmen çok daha sonraki yıllara ait nesneler ve coğrafi adlara yer verilmistir. Örneğin Pargalı Ibrahim Pasa birçok sahnede masa basında çalısırken gösterilmistir. Oysa Osmanlı Sarayı’na masanın girmesi Abdülmecid’in 1823-1861 saltanatına rastlar. Sarayın mutfağında asçı yamağı domates doğrarken gösterilmistir. Oysa anavatanı Güney ve Orta Amerika olan bu meyve Kristof Kolombun Amerikayı kesfinden sonra Avrupada tanınmıs ve yetistirilmeye baslamıstır. Domatesin Osmanlı topraklarına girisi ise 1835’ten sonradır. Ayrıca, daha eski dönemlerdeki isimleri Karaamid, Amidiye veya Diyar-ı Bekir olan Diyarbakırdan Muhtesem Yüzyılda "Diyarbakır" diye bahsedilmistir, Kanuni Sultan Süleyman’ın Sehzade Mehmet’i ziyaret için gittiği Manisa Sarayı’nda yerlerde parke olduğu görülmüstür. Oysa parke parquet de menuiserie ilk kez 1684te Versailles Sarayında ortaya çıkmıstır.
                                     

1.3. Örnekler Resim

  • 19. yüzyılda yasamıs Romen ressam Constantin Leccanın 1506daki bir olayı resmeden "Moldavyalılar ve Muntenyalılar kardes oluyorlar" adlı tablosunda görülen bayraklar 19. yüzyılda ortaya çıkmıslardı.
  • Italyan Barok dönemi ressamı Cesare Gennarinin Klasik Yunan mitolojisinde yer alan Orfe söylencesiyle ilgili tablosunda bir keman resmedilmistir. Oysa Keman 16. yüzyıldan önce yoktu.
  • Leonardo da Vincinin 1498 tarihli Son Aksam Yemeği adlı tabloda Isa ve havarileri masada portakal yerken resmedilmislerdir. Oysa bu meyve Avrupaya Hindistandan 15. yüzyılda Portekizli tacirler tarafından getirilmisti ve tablonun konusunun geçtiği çağda ve yerde henüz bilinmiyordu.