Back

ⓘ Çevre kirliliği



                                               

Belarus coğrafyası

Belarus, Karayla çevrili, genellikle düz bir ülke olan yüksekte), doğal sınırları olmayan, 207.600 kilometrekarelik bir alanı kaplar veya yüzölçümü bakımında Birlesik Krallık veya Kansas eyaletinden biraz daha küçüktür. Komsuları doğuda ve kuzeydoğuda Rusya, kuzeyde Letonya, kuzeybatıda Litvanya, batıda Polonya ve güneyde Ukraynadır. Kuzeyden güneye uzantısı 560 km, batıdan doğuya 650 km dir.

                                               

Egzoz gazı temizleme sistemi

Egzoz gazı temizleme sistemi ya da scrubber, gemilerde yakıtın içinde bulunan kükürtün yanması ile olusan kükürt gazlarının atmosfere salınımını düsürmek veya engellemek için gemi üzerine kurulan sistemlerdir.

Çevre kirliliği
                                     

ⓘ Çevre kirliliği

Çevre kirliliği, çevrenin doğal olmayan bir sekilde insan eliyle bozulmasıdır. Bu ekosistemi bozma eylemleri; kirlenme seklinde tabir edilmektedir.

Çevre; dünya üzerinde yasamını sürdüren canlılarının hayatları boyunca iliskilerini sürdürdüğü dıs ortamdır. Diğer bir deyisle "ekosistem" olarak tanımlanabilir.

Hava, su ve toprak bu çevrenin fiziksel unsurlarını, insan, hayvan, bitki ve diğer mikroorganizmalar ise biyolojik unsurlarını teskil etmektedir.

                                     

1. Tanımı ve önemi

Çevrenin canlı öğelerinin hayat aktivitelerini olumsuz yönde etkileyen, cansız ögelerin üzerinde ise yapısal zararlar meydana getiren ve niteliklerini bozan yabancı maddelerin hava, su ve toprağa yoğun bir sekilde karısması olayına çevre kirliliği denir. Hızla artan insan nüfusu ihtiyaçları arttırmakta, insan eliyle yaratılan kirliliğin tabiata ve çevreye verdiği zararın boyutu her geçen gün artmaktadır. Yasamı daha mükemmel bir hale getirmek, daha sağlıklı ve uzun bir ömür sağlayabilmek amacına dönük bazı gelismelerin, kırsal ve kentsel alanlarda doğal kaynakları bozduğu, su, hava, toprak kirlenmesine yol açtığı, bitki ve hayvan varlığına ve sağlığına zarar verdiği açıkça görülebilen bir gerçek haline gelmistir.

                                     

2.1. Çesitleri Toprak kirliliği

Toprağın kimyasal maddelerle veya atıklarla kirlenmesidir. Toprak kirlenmesi, hava ve suları kirleten maddeler tarafından meydana getirilebilir. Örneğin, kükürt dioksit oranı yüksek olan bir atmosfer tabakasından geçen yağmur damlacıkları" asit yağısları” halinde toprağa gelir. Toprak içine giren bu asitli sular ağaç köklerini, bitkisel ve hayvansal toprak canlılarını zarara uğratır. Toprağın reaksiyonunu etkileyerek besin maddesi dengesini bozar, taban sularını içilmez hale getirir. Aynı sekilde çöp yığınlarından toprağa sızan sular, kirli sulama suları, gübre çözeltileri, radyoaktif maddeler, uçucu küller, ağır metaller, sanayi atıkları toprağı kirleten madde ve kaynaklardır.

Toprak ve suda biyolojik yasamın yok olması, toprakta kimyasal maddelerin yıkıma uğratılmasını geciktirebilir. Toprak kirliliğini önlemek için çok çesitli teknik gelistirilmektedir. Örneğin kirlenmis topraklara 1-2 yıl boyunca verilen metan gazı ile metanotrof bakteriler uyarılır ve toprağın temizlenmesi sağlanabilir.

                                     

2.2. Çesitleri Hava kirliliği

Atmosferde toz, duman ve saf olmayan su buharı seklinde bulunabilecek kirleticilerin, insanlar ve diğer canlılar ile esyaya zarar verebilecek miktarlara yükselmesi," Hava Kirliliği” olarak nitelenmektedir. Havayı kirleten maddelerin sınır değerleri havada zararlı olmayacak derecedeki en yüksek değerleri, her ülkenin ilgili kurulusları tarafından yönetmeliklerle belirlenir. Kirletici maddelerin niteliğine göre, canlılara vereceği zarar sekil ve dereceleri de değisir. Hava kirliliğine karsı alınabilecek önlemler, kirlilik kaynağına göre çok çesitlidir. Bu önlemler basta eğitim alınmak üzere teknik, hukuksal önlemler olmak üzere baslıca 3 grupta toplanabilir. Birçok ülkenin hava kirliliğinin sınırı vardır fakat gelismis ülkeler bu sınırı asmakta ve asmaya devam ediyor.

Tütün dumanı, sık karsılasılan ve solunum havası hava kirleticilerin en önemlilerinden biridir. Tütünün yanmasıyla toksik etkili onlarca kimyasal madde açığa çıkar:

  • Özellikle madencilerde görülen antrakoz, kömür tozlarının neden olduğu bir hastalıktır.
  • Amonyum, formaldehid ve azot oksidleri solunum yolları için önemli iritan gazlardır; baslangıçta kronik bronsite neden olur, bir süre sonra da emfizem tablosu gelisir bkz kronik obstrüktif akciğer hastalığı; KOAH.
  • Asbestozis, tozlarla havaya karısan asbest asbestos tozların solunum sistemini etkilemesidir.
  • Karbonmonoksid etkin bir zehirdir; eritrositlerin ve endotel hücrelerinin yapısını bozar. Hemoglobini bağlayarak karboksihemoglobine dönüstürür. Karboksihemoglobin eritrositlerin oksijen tasıma islevini engelleyerek hipoksiye neden olur. Hipoksi, aterosklerotik koroner ve beyin arterlerinden kaynaklanan zararların etkisini arttırır. Sigara içen gebelerde abortuslar; bebeklerinde ansızın ortaya çıkan ölümleri, prematüre doğum ve gelisme gerilikleri izlenir. Endotel hücrelerinin yüzey özellikleri bozulur, trombosit kümelenmesi tetiklenir, trombuslar olusur. Endotel hücrelerindeki zararlar ateroskleroz sürecini hızlandırır. Koroner arterlerdeki aterosklerozlar infarktlara, beyin damarlarındaki aterosklerozlar beyin kanamalarına neden olur. Çok sayıda kimyasal madde örneğin, nikotin sempatik sinir sistemini üzerinden dolasım sistemini etkiler; kalp ritmini hızlandırır, aritmilere ve kan basıncının yükselmesine yol açar. Koroner hastalığı olanlardaki tasikardiler akut kalp yetmezliğini ve infarktları tetikler.
  • Polisiklik hidrokarbonlar, beta-naftilamin ve nitrözaminler kanserojen etki gösterir.


                                     

2.3. Çesitleri Su kirliliği

Su kirliliği, istenmeyen zararlı maddelerin, suyun niteliğini ölçülebilecek oranda bozmalarını sağlayacak miktar ve yoğunlukta suya karısma olayıdır. Konutlar, endüstri kurulusları, termik santraller, gübreler, kimyasal mücadele ilaçları pestisitler, tarımsal sanayi atık suları, nükleer santrallerden çıkan sıcak sular ve toprak erozyonu gibi süreçler ve maddeler su kirliliğini meydana getiren baslıca kaynaklardır. Bunların hepsi doğrudan doğruya veya dolaylı olarak canlı ve cansız varlıklara zarar vermektedir.

                                     

2.4. Çesitleri Ambalaj atıkları

Çevrede olusturduğu görüntü kirliliği yanında, rüzgâr ve akarsularla sürüklenen ve çevrede bozunmayan ambalaj atıkları deniz hayvanları için ciddi bir tehdittir. Köpüğümsü atıkların, deniz canlılarınca dislenmesi ve yutulması, bu canlıların ve bunları tüketen diğer canlıların yasamı açısından ciddi tehditler olusturmaktadır. Petrol bazlı ve yüzlerce yıl bozunmayan eski poset ve plastiklerin yerine, organik materyal kaynaklı ve birkaç yılda doğal ortamda CO 2 ve suya kadar tamamen bozunarak dönüsüme giren biyopolimerler ve bioplastikler ambalaj atık kirliliğini önlemede önemli gelismelerdendir.

                                     

2.5. Çesitleri Ses kirliliği

Yoğun sehir yasamında özellikle insanların istirahat vakitlerinde yayılan motorlu araç, makina sesleri, insaat, eğlence, bazı dini-sosyal aktiviteler, maçlar ses kirliliğini olusturan bazı gürültü kaynaklarına örnek olarak verilebilir.

                                     

2.6. Çesitleri Radyoaktif kirlenme

Nükleer enerji santralleri, nükleer silah üreten fabrikalar, radyoaktif madde artıkları radyoaktif kirlenme yaratan baslıca kaynaklardır. Radyoaktif maddeler yaymıs oldukları elektronla hava, su, toprak ve bitkilere zarar verir. Radyoaktif maddeye sahip radyasyonlu hayvansal ürünler ve bitkiler, bu zararlı maddeyi besin zinciri ile insanlara ve diğer canlılara tasır. Bunun sonucunda bağısıklık mekanizmasını felce uğratmak, organları zedelemek gibi tedavisi olanak dısı olan hastalıklar meydana gelir.

                                     

2.7. Çesitleri Isık kirliliği

Isık kirliğinin sebepleri lazerler ve gereksiz aydınlatmalardır. Isık kirliliği gece havada asırı aydınlık olusmasıdır. Asırı aydınlık canlılara zarar vermektedir. Örneğin:

  • Deniz kaplumbağaları yumurtadan çıktıklarında denizin üzerindeki ay yansımasını ararlar ama asırı aydınlatmalardan dolayı bir kısmı ayın yansımasını ayırt edemez sonuç olarak açlıktan veya avlanmaktan dolayı ölürler.
  • Kuslar uçarken aya göre yön bulurlar. Ama asırı aydınlatmalardan dolayı hangisinin ay olduğunu bilemezler ve göç edemeyip ölürler.

Gereksiz aydınlatmanın diğer etkileri:

  • Karbon ayak izini büyütür.
  • Yeryüzündeki teleskoplar gök cisimlerini gözlemleyemez.
                                     

3. Toksik maddelerin kaynakları

Çevre kirliliği, isyeri kirliliği, malpraktis, besin korsanlığı gibi çoğu insan kusurundan kaynaklanan olgulardaki toksik maddeleri bulundukları çevreye göre sıralayabiliriz;

Pestisidler: Zararlı hayvanları ve bitkileri öldürmek amacıyla üretilen çoğu tarımda kullanılan zehirlerdir. Baslıca 3 ana gruba ayrılırlar: insektisidler, herbisidler parakuat, rodentisidler talyum, fosfor gibi fare zehirleri

Endüstride kullanılan kimyasal maddeler: Hidrokarbonlar parafin, benzin, asidler ve alkaliler, metaller ve metal tuzları, gazlar karbonmonoksid, siyanür

Evlerde kullanılan kimyasal maddeler: Kozmetikler yoğun alkol içeren parfümler, yoğun sodyum hidroksid içeren saç jöleleri, insektisidler sinek ve böcek spreyleri/tabletleri, temizlik maddeleri

Tıbbi amaçlı kimyasal maddeler: Ilaçlar, anestezi maddeleri halotan, vb, temizlik malzemeleri

Besinlerdeki toksik maddeler: Bakteri toksinleri, mantar zehirleri Amanita phalloides, aflatoksinler, katkı maddeleri

Içme suyu: Fabrika ya da ev atıkları ile kirlenmis sular, maden arama artıkları, tarım ilaçları

Isyeri kirliliği: Akü fabrikalarında kursun zehirlenmesi, madencilerde karbonmonoksid zehirlenmesi, altın arama çalısmaları

Hava kirliliği: Kimyasal atıklar içeren gazlar, fosil yakıtlar, tütün dumanı

Savas gazları: Sinir gazları, yakıcı gazlar hardal gazları, levisit, akciğerde iritasyon yapanlar, siyanürlü gazlar siyanogen klorür, hidrojen siyanür, göz yasartıcılar klorlu bilesikler, oksazepinler, biber gazı

Bağımlılık yapan narkotik maddeler: Eroin, kokain, amfetamin, LSD, tütün, vd



                                     

4. Kimyasal kirleticileri vücuda giris yolları

Solunum yolları

Gaz halindeki kimyasal maddelerin solunmaları nedeniyle olusan patolojilerdir. Karbonmonoksid zehirlenmeleri, meslek hastalıkları, hava kirliliği ilk sıralarda yer alır.

Damar yolu

Kimyasal maddenin doğrudan kan dolasımına enjeksiyonudur. Örnek: eroin enjeksiyonuna bağlı entoksikasyon. Doğrudan kan dolasımına verilen toksik maddeler etkisini çok kısa sürede gösterir.

                                     

4.1. Kimyasal kirleticileri vücuda giris yolları Sindirim kanalı

Ağız yolu, katı ve sıvı yapıdaki kimyasal maddelerin vücuda giris kapılarından en önemlisidir. Ağız yoluyla gelen toksik maddelerin neden olduğu ölümlerin büyük bir bölümü kaza ya da intihar orijinlidir. Örnekler: kirlenmis içme suları, tarım ilacı içeren ürünler.

                                     

4.2. Kimyasal kirleticileri vücuda giris yolları Solunum yolları

Gaz halindeki kimyasal maddelerin solunmaları nedeniyle olusan patolojilerdir. Karbonmonoksid zehirlenmeleri, meslek hastalıkları, hava kirliliği ilk sıralarda yer alır.

                                     

4.3. Kimyasal kirleticileri vücuda giris yolları Deri ve mukoza yolu

Sıvı ve yarıkatı yapıdaki kimyasal maddelerin girisi deri ve mukozalarla olabilmektedir. Bu yolla etkili olan en önemli örnek tarım ilaçlarıdır. Deri ve mukozalar, bir kimyasal maddenin vücuda penetre olarak kan dolasımına girebilmesi için asması gereken engellerdir. Solunum ya da sindirim yollarıyla gelen toksik maddeler için çok önemli engeller yoktur.

                                     

5. Genel önlemler

  • Doğum kontrol yöntemleri kullanılarak ekolojik çevre üzerinde nüfus ve tüketim baskısının azaltılması.
  • Atık su arıtma tesislerinin kurulması, sanayi atıklarının temizlenmesi.
  • Köy ve kasabalarda atık suların fosseptiklere verilmesi.
  • Tasıt araçlarının periyodik bakımlarının yapılması, eskiyen araçların yenilenmesi, fosil yakıt kullanan araçlar yerine toplu tasımada temiz, elektrikli ulasım sistemlerine geçilmesi.
  • Sosyal medyada aynı anda paylasımlar yapılarak konuya dikkat çekilmesi.
  • Enerji üretiminde yesil enerjiler olarak tanımlanan teknolojilere geçilmesi, tüketimde tasarruflu teknolojiler kullanılması, mimaride enerji tasarrufu sağlayan yapılar kullanılması. Karbon ayak izinin küçültülmesi
  • Tarım ve diğer üretimlerde çevreye zarar vermeyen metodların gelistirilip uygulanması, gereğinden fazla ve zamansız gübre özellikle azot, fosfor kullanımının engellenmesi. Organik tarım, kalıcıkültür vs.
  • Geri dönüsüme önem vererek olusturulan çöplerin azaltılması.
  • Naylon posetlerin gerekli olduğunda kullanılması.
  • Atıkların azaltılması, dönüstürülmesi, yeniden islenmesi, zararlı atık üreten teknolojiler yerine daha zararsız teknolojilere geçilmesi. Tarımsal atıkların enerji üretimi, kompost vb. yöntemlerle faydalı kaynaklar sekline dönüstürülmesi.
  • Ekolojik farkındalık ve duyarlılığın topluma yayılması.
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →