Back

ⓘ Analitik-sentetik ayrımı



                                     

ⓘ Analitik-sentetik ayrımı

Immanuel Kant; Saf Aklın Elestirisinde analitik ve sentetik yargılar olmak üzere iki ayrı kavram tanımlar. Analitik-Sentetik ayrımının en belirgin özelliği deneyden bağımsız veya deneye bağımlı olmadır. Bunun yanı sıra analitik yargılar daima doğru olan yargılarken, sentetik yargılar doğru ya da yanlıs olabilen yargılardır. Analitik yargılar içeriği bos yargılar olmaları dolayısıyla bilgimizi genisletmez ancak sentetik yargılar bilgimizi genisletirler. Kant su sekilde ifade etmistir:

Analitik ve sentetik yargılar kendi aralarında analitik a priori, analitik a posteriori; sentetik a priori ve sentetik a posteriori seklinde ayrılabilirler. Kant; analitik a posteriori yargılarla ilgilenmez çünkü bu yargılar bilginin kaynağının deneyde olmasıyla analitik olması bakımından çeliskilidirler. Diğer yargı tiplerinden sentetik a priori, ayrı bir öneme sahiptir. Çünkü bu yargılar genel ve zorunluluk bildirirken aynı zamanda deney yargısıdırlar.

  • Ayrıca bakınız: A priori/a posteriori
                                     

1. Analitik

Analitik bir önerme, B yükleminin A öznesinin zaten tanım olarak bir özelliği olduğu önermelerdir. Analitik önermeleri belirlerken Kant tarafından kullanılan ilk ölçüt içerme dir. Bundan dolayı yüklemin kavramını elde etmenin yolu öznenin kavramını çözümlemeden geçer.

Analitik yargıların belirlenmesinin bir diğer ölçütü çelismezlik ilkesidir. Buna göre bir analitik yargının olumsuzu aklı çeliskiye düsürür. Eğer bir yargı analitik ise doğruluğu çeliski ilkesine göre bilinebilir.

Bunlarda bir akıl doğrusu söz konusudur ve bu önermeler her zaman doğrudur. Yeni bir bilgi içermeyen önermelerdir." Kare bir dörtgentir.”" Dünya elips seklinde bir yörünge izler” gibi örnekler verilebilir.

Kant analitik yargıları tanımlarken düsünme kavramını da kullanır. Düsünme kavramı olumlu anlamda analitik yargıları örneklerken, olumsuz anlamıyla sentetik yargıları isaret eder. Çünkü sentetik yargılarda, yargıya eklenen yüklem hiçbir sekilde öznenin kavramında düsünülmemistir. Yani yüklem, hiçbir biçimde öznenin ayrıstırılmasıyla elde edilemez. Kant bunu söyle ifade eder:

                                     

2. Sentetik

Sentetik önermelerde ise A öznesi, içinde B yüklemini barındırmaz.

önermesi her ne kadar doğru olsa da insan tanım olarak böyle bir boy limitini içermediği için sentetik bir önermedir; bize kavramlar değil dünya hakkında bilgi verir.

Sentetik önermeler bize yeni bir bilgi verirler ve bu bilginin doğruluk değeri, deney ve gözleme dayanır. Mesela" Bazı ülkeler az gelismistir.” ifadesinin doğruluk değeri, deneysel ya da gözlemsel olarak ortaya konmalıdır.

Sentetik yargılarda yüklemin kavramı öznenin kavramıyla ilintili olmakla kalmaz onun kapsamını artırır. Sentetik yargılarda kavramları birbirine bağlayan bir sentetik birlik vardır, bu sentetik birlik kendine bir dayanağı temel alır ve bu dayanak sayesinde bilgimiz genisler.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →