Back

ⓘ Kategori




                                     

ⓘ Kategori

Kategori ya da ulam, felsefi anlamda genel olarak öznitelik ya da bir nesneye yüklenen nitelik olarak anlasılır. Kategoriler, bir konunun anlam ve sınırlarını, içerik ve biçiminin çerçevesini belirler.

Kategoriler, kosulu kendilerinde mevcut olan genel niteliklerdir; bu anlamda ve dolayısıyla kosulsuzdurlar. Kategorik denildiğinde belirtilen anlam, bu bağlamda, kosulsuzluktur. Bu genel anlamın ötesinde felsefe tarihi boyunca kategori kavramı içerik olarak kullanıldığı felsefi dizgeye sistem göre anlam kazanan bir içeriğe sahiptir. Bir anlamda kategori kavramının olusturcusu Aristotelestir. Aristoteles on çesit kategori belirlemis ve bir konu hakkında bu on kategoriye göre bir sey söylenebileceğini belirtmistir. Töz, nicelik, nitelik, yer, zaman, durum, sahiplik, etki, edilgi, bağıntı Aristotalesin ortaya koyduğu kategorilerdir. Böylece kategori, felsefede anlamlı bir sey söyleyebilmenin kosullarını belirleyen kavram olarak görünmektedir.

Kantın buna paralel ancak farklı içerikte bir kategori tanımı vardır. Kant, tecrübelerimizin önsel a priori kosulu olan mutlak zihinsel kavramları adlandırmak üzere kategori kavramını kullanır. Kanta göre, zihnin duyumlardan gelen verileri toplayıp değerlendirmesi ve birlestirip sonuçlara varması için on iki ayrı kategori mevcuttur. Bu on iki kategori temelde dört ana kategoriye bağlıdır. Bunlar: Nitelik, nicelik, bağıntı ve modalite dir.

Kant ile Aristotelesin kategori anlayıslarındaki farklılık, Kantta kategoriler yalnızca düsüncenin özellikleri olmasına karsın, Aristoteleste kategoriler hem düsüncenin hem de varlığın özelliklerini gösterirler.