Back

ⓘ Çorum Olayları



                                     

ⓘ Çorum Olayları

Çorum Olayları veya Çorum Katliamı Çorumda 1980 Mayıs-Temmuz aylarında meydana gelen, siyasi ve dini temelli olarak ortaya çıkan kanlı olaylar. Ülkücülerin, Alevi mahallesi olarak bilinen Milönü Mahallesine saldırması üzerine, çoğu Alevi olmak üzere resmî kaynaklarca 57 yurttasın ölümü ve yüzlercesinin yaralanmasıyla sonuçlanan olaylar.

                                     

1. Olaylar öncesi ortam

Olaylardan hemen önce Çorum Emniyet Müdürü Hasan Uyar görevinden alınarak yerine Tuncelide görev yapmıs olan Nail Bozkurt atandı. Milli Eğitim Müdürlüğüne MHPli Fethi Katar getirildi. Çorum Valiliğine Rafet Üçelli atandı. 40a yakın polis memuru baska illere nakledildi. Birçok okul yöneticisi, öğretmen ve memurun yer değisimi yapıldı. Buna karsın ataması olan birçok polis memuru ilisiği kesilmeden görev yapmaya devam etti.

ABD’nin Türkiye Büyükelçiliğinde görevli Robert Alexander Peck Çorum’da MHP’li il yöneticileriyle, Vali ve CHP’li Belediye Baskanı Turhan Kılıçoğlu’yla görüsür. Çorum’dan sonra Amasya ve Tokat’a gider.

1980 yılındaki 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı kutlama hazırlıkları sırasında kızların kıyafetleri bahane edilerek su bildiri dağıtıldı:

"Müslüman namusuna sahip çık

19 Mayıs gösterileri adı altında yine namus bacılarımızın iffet ve hayasına kahpece ve haince saldıracak bir gün geliyor. Yüreklerimizi parçalıyor, içimize kan akıtılıyor. Yine müslüman evladı kan ağlamaya kafir düzen tarafından soyularak, en müstehcen ve kepaze kılıkta teshir edilecektir. Bin yıllık mübarek tarihimize bundan büyük bir leke sürülebilir mi? Kurtulus Savasında namusunu Yunan eli kirletmektense, ölmeyi tercih eden mübarek ninelerimizin kemikleri sızlamaz mı? Ey müslüman, düsün, süngüyle ama karnında çocuk çıkarken zihniyetle bu zihniyetin farkı ne? Namazını kıl, orucunu tut yeter; karısan mı var diyen gafil müslüman sen de düsün. Düsün ki, haddini bilmeyenlere bildirelim hadlerini. Su hadis-i Serifi asla unutma, haksızlık karsısında susan, dilsiz seytandır. Ne mutlu canı ile, kanı ile, malı ile CIHAD edenlere."

- Islâmcı Gençlik

                                     

2. Gün Sazakın öldürülmesi ve protestolar

Milliyetçi Hareket Partisinin MHP önde gelen isimlerinden Gümrük ve Tekel eski Bakanı Gün Sazakın 27 Mayıs 1980de Ankarada Devrimci Sol Dev Sol tarafından öldürülmesi üzerine Çorumda da gerginlik arttı.

                                     

3. Olayların baslaması

28 Mayıs Çarsamba günü, Çorum’un en islek caddesinde ve çoğunluğu çocuk ve gençlerden olusan gruplar," Kanımız aksa da zafer Islamın", "Kana kan, intikam” sloganlarıyla yürüyüse geçmislerdir. Yürüyüs korteji, kısa süre sonra saldırıya dönüsür. Cadde üzerinde bulunan solculara ait is yerleri tahrip edilmeye ve yakılmaya baslanır. 29 Mayıs günü cadde ve sokaklarda yürüyüsler" Kana kan, intikam” sloganlarıyla sürmüstür. Is yerlerinin yağmalanmasına, tahrip edilmesine ve yakılmasına devam edilmistir.

Çorum’la komsu il, ilçe ve köylerle bağlantılı tüm yollar belirsiz gruplarca isgal edilmistir.Yine saldırgan baska gruplar Çorum gazetesine ve Bahar Kitabevine saldırmıstır.Alevi ve Sünni mahalleleri arasında barikatlar kuruldu ve çatısmalar basladı. Mayıs ayında yasanan bu gerginlik askerî müdahaleye karsın devam etti.

                                     

4. Sokağa Çıkma Yasağı ve Çatısmalar

Çorum Valisi Rafet Üçelli, sokağa çıkma yasağı koyar ve halkın savunma amacıyla olusturduğu barikatların kaldırılmasını ister.

Çorum Kalesi yakınındaki semtlerde oturan halkın kurduğu bir savunma barikatına saldırganlar silahla ates eder ancak barikatı asamazlar. Vali Rafet Üçelli, barikatın kaldırılması için Jandarma Komutanı Yarbay Vural Güride’ye emir verir. Halk ise can güvenliklerini korumak için kurdukları barikatı kaldırmamakta direnir. Vali ve Jandarma Yarbay Vural Güride arasında geçen konusma söyledir:

Vali: Lütfen Ankara-Samsun Kara yolu trafiğe açılsın. Yarbay Güride: Sayın Valim yolu açmak için silah kullanmak zorunda kalacağız. Kan akar, bu da olayları tırmandırır. Vali: Her seye karsın yol trafiğe açılmalıdır. Yarbay Güride: Kan dökülür, ben açamam sayın valim. Buyurun siz açın.

CHP’nin Milletvekillerinden Sükrü Bütün, Etem Eken ve Senatör Abdullah Ercan olayları yerinde incelemek üzere Çoruma geldiklerinde Belediye Baskanı ile görüsürlerken saldırıya uğrarlar.

Halk barikatını kaldırmaz. Bu sırada baska bir semtteki zayıf bir barikatı asan 19 AN 709 plakalı, kırmızı renkli Reno marka bir otomobil, Milönü semtini silahla boydan boya tarar. Semt halkı panik içinde evlerine kosusurlar. Yaralananlar olur. Mahalleyi silahla tarayan otomobilin plakasının bir traktöre ait olduğu ve otomobilin içinde polislerin olduğu kanaati olusur.

Olayların sonlanması yetkililerce genellikle Alevi kesimin yasadığı Milönüdeki barikatların kaldırılmasına bağlanmıstır. Çorum olaylarına müdahale etmekle görevlendirilen dönemin Amasya 15. Tugay Komutanı Sahabettin Esengülün iddiası; "Bir sağ partiye mensup Milletvekili bana barikatları yararsınız, bertaraf edersiniz, bu is de burada biter." Içisleri Bakanı Vekili Orhan Eren, Jandarma Genel Komutanı Org. Sedat Celasunla birlikte Çoruma gelirler. Çorum’da teskilatı bulunan siyasi parti il yöneticileri, Çorum Milletvekillerinin katılımıyla bir toplantı düzenlenir. Saldırı olayı değerlendirilir. Çorum Valisi Rafet Üçellinin sunumu üzerine Jandarma Genel Komutanı Sedat Celasun:" Biz gerekli yerlerden emir aldık. Milönü’ne tanklarla girip olaylara son vereceğiz” dediğinde; Çorum CHP Milletvekili Etem Eken," Nasıl olur pasam? Milönü’ne tanklarla girmek neyi çözer? Bu daha çok kan dökülmesine neden olur. Belki bir Milönü hiçbir sey değil ama, Türkiye’de 14 milyona yakın Alevi vatandas yasamaktadır. Milönü’ne tanklarla girip kan döküldüğünde tüm ülkede büyük olaylar çıkar” yanıtını verir. Sonuçta olusturulan bir komite Milönü’ne giderek halkla görüsürler. Can güvenliği garantisi sonucu barikatlar kaldırılır.

Vali Rafet Üçelli ve Emniyet Müdürü Nail Bozkurt görevden alınır. Çorum Valiliğine Yüksel Çavusoğlu, Çorum Il Emniyet Müdürlüğüne Erdem Yurtsever atanır. General Sahabettin Esengül Jandarma Il Komutanı Vural Güridenin değistirilmesi için kendisine yapılan baskıyı söyle anlatmaktadır:" Isimlerini dahi hatırlamak istemiyorum. Bu Milletvekilleri devamlı suretle yaranın kabuklanması değil, kanamasını istiyorlardı. Isleri güçleri Ankara’da belirli odakları tahrik etmek ve almıs olduğu yetkilerle Çorum’a gelip karma karısık etmekti. Bu iki Milletvekili olayların tarafımdan bastırılmasını memnuniyetle karsılamadılar. Yani ne istiyorlardı? Bir taraf korunsun, diğer taraf öldürülsün. Yani katalizör rol oynamayacaksınız. Güvenlik tedbirleri tam olarak almayacaksınız. Bir kesim ki, ona Sünni kesim diyebilirsiniz, Alevileri esasen sıkısmıs bir bölgede çevirmis, onların üzerine saldırıp imha etmek istiyorlardı. Fevkalade küstah bir tavır içindelerdi.”

28 Mayıs 1980’de baslatılan saldırı ve katliam, askeri birliklerin müdahalesiyle biçimsel olarak denetim altına alınmıstır. Jandarma Il Komutanı Yarbay Vural Güride görevden alınmıs, olayların ilk dalgası kontrol altına alınmıstır.



                                     

5. Olaylarda Ikinci Dalga

AP Çorum Il Baskanı Yardımcısı Erol Sahin, CHP Il Baskanı Cemal Solmaz’la birlikte Vali ve Emniyet Müdürüyle görüsürler. MHPnin saldırı hazırlıklarını ileterek önlem alınmasını isterler.

Çorum AP Milletvekili adayı Ali Ayhan Çetin, Olayların baslangıcı MHPnin ve Ülkü Ocaklarının Çorumu kurtarılmıs bölge haline getirmeyi amaçlamaları, bunun için Gün Sazakın ölümü onlar için baslangıç noktası oldu." demistir.

                                     

6. TRTnin tahriki

TRT’de," Çorum’da Alaaddin Camii’ne patlayıcı madde atılması ve dısarıdan ates açılması ile olaylar basladı.” haberini aralıklarla sık verilmektedir. Alaaddin Camiine bomba atıldığı iddiası, camilerin hoparlörlerinden kente duyuruldu, cihat çağrısı yapıldı ve suların zehirlendiği iddiası yayıldı. Böyle bir haberi askeri yetkililer vermemis, Vali de haberi doğrulayıcı veya yalanlayıcı açıklamada bulunmamıstır. TRT’nin Çorum muhabiri, böyle bir haber vermediğini söylemektedir. Haberi yayan polis de ortaya çıkarılmamıstır. Bir anda ortaya çıkan eli silahlı gruplar, Alevi mahallelerine uzun namlulu silahlarla saldırmaya baslamıstır.

                                     

7. Polis Panzeri ve Milönü Saldırısı

Alevi mahallesine barikatları yıkarak giren panzerin atesiyle hamile bir kadın ve bir öğretmen hayatını kaybederken, yaslı bir kadın panzerin altında kalır. Süleyman Ates isimli tıp öğrencisi panzerin atesiyle yaralanarak götürüldüğü SSK hastanesinde iskence görür ve öldürülür.

Içisleri Bakanı Mustafa Gülcügil:" Çorum olayları solun bir tertibidir ve devleti yıkma eylemlerinden biridir. Devlete destek düsüncesiyle hareket eden sağ bir grup, bunların karsısına çıkmıstır. Aslında siyasî gayeli ve siyasî hedefli olan sol gruptur. Cumhuriyet gazetesi, 14.07.1980

Süleyman Demirel:" Eğer bu fitne CHP’den destek görmezse devlet bu fitneyi çok kısa bir zamanda söndürür. CHP neyi söylemeye çalısıyor? Günlerdir bu meseleyle uğrasıyoruz. Bu hadiselerin arkasında CHP var. Cumhuriyet gazetesi, 11.07.1980

Bülent Ecevit:".olayı sağ militanların baslattığı bilindiği hâlde, iktidar bunu saklayıp bir komünistlik tehlikesi varmıs görüntüsünü vermeye çalısmaktadır. Hükûmetin Çorum’daki olaylarda da taraf olduğu, taraflardan biriyle birlik olduğu ve onların suçlarını örtbas etmeye çalıstığı ortadadır.” Milliyet gazetesi, 11.07.1980



                                     

8. Diğer kaynaklar

  • Cumhuriyet Gazetesi 02.06.1980
  • Aksiyon, Bir Bakan, Bir Cinayet, Bir Ihtilal, Sayfa.181
  • Aydınlık Gazetesi Tarih: 09.07.1980
  • 12 Eylül Belgeseli 6. Bölüm 1980 Son Hız
  • Cüneyt Arcayürek: Darbeler ve Gizli Servisler, Sayfa.221
  • Nokta Dergisi, Sayı: 22 Tarih: 08.06.1986
  • Çorum Gazetesi, 31.07.1980 ve Cumhuriyet Gazetesi Röportajı
  • Sadık Eral, Anadolu’da Alevi katliamı, Sayfa.88
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →